Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات ك

کتابداری بالینی[1]. جنبه‌ای از کتابداری پزشکی است که در آن کتابدار به پرسش‌های کارکنان در بخش‌های بهداشتی و درمانی، بیماران و خانواده آنها، و مدیران بیمارستان یا درمانگاه پاسخ می‌دهد. چون کارهای کتابدار بالینی بیشتر در بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها (در اصطلاح پزشکی محیط بالینی) انجام می‌شود، او را کتابدار بالینی می‌نامند. کتابدار بالینی[2] در آموزش رسمی و غیررسمی کادر و دانشجویان رشته‌های بالینی نیز نقش دارد. کتابدار بالینی در ویزیت‌های پزشکان بر بالین بیماران در بیمارستان‌ها (25)، در ژورنال کلاب‌‌ها[3] (44)، و در جلسه‌های گزارش صبحگاهی[4] بیمارستانی شرکت می‌کند (22: ص. 1921) تا هم به پرسش‌ها پاسخ دهد و هم دریابد آنها به چه اطلاعاتی نیاز دارند. بیشتر پرسش‌های بالینی از نوع پژوهشی است که در گذشته کتابداران مرجع به آنها پاسخ می‌دادند. نخستین کتابداران بالینی نیز کتابداران مرجع بیمارستان‌ها بودند. کتابداران بالینی در فرایند پژوهش نیز وارد‌ می‌‌شوند این کارشان گاه به انتشار مقاله در مجلات علمی، تدوین راهنماهای عملکرد بالینی[5] (28) و گزارش ارزیابی فناوری سلامت[6] می‌انجامد (43).

مهارت­ها. مهارت‌های کتابداری بالینی ترکیبی از دانش‌‌‌‌ کتابداری، پزشکی، اپیدمیولوژی بالینی، آمار و کامپیوتر است. هفت دانش لازم برای کتابدار بالینی اینهاست (11): ۱) اطلاعات تخصصی پزشکی؛ ۲) شناخت منابع اطلاعات پزشکی و بالینی موجود و منابع در حال ظهور؛ ۳) تسلط به روش‌های بازیابی اطلاعات در منابع اطلاعات پزشکی و بالینی؛ ۴) آشنایی با پزشکی مبتنی بر شواهد[7] و انواع پرسش‌های بالینی[8]؛ ۵) آگاهی از روش‌های تصمیم‌گیری بالینی[9] (5)؛ ۶) تسلط به زبان انگلیسی و ۷) تسلط به مهارت‌های کاربری کامپیوتر و اینترنت.

شباهت­ها و تفاوت‌ها با کتابداری بیمارستانی. کتابداری بالینی و کتابداری بیمارستانی رشته‌‌‌‌های مستقل دانشگاهی نیستند؛ حرفه یا شغل هستند. کتابداران آموزش‌ها و مهارت‌های کار در محیط پزشکی، ازجمله کتابداری بالینی را با کار در محیط بالینی، در دوره‌های کارورزی، در دوره‌های کوتاه مدت یا درازمدت، و در آموزش ضمن خدمت‌ می‌‌آموزند.

کتابداران بالینی، برخلاف کتابداران بیمارستانی،‌‌ می‌‌توانند در بخش‌های آموزشی، پژوهشی، دارویی و درمانی مانند دانشگاه‌های علوم پزشکی، بیمارستان‌‌ها، شرکت‌های داروسازی، مرکزهای کارآزمایی بالینی، دفترهای تدوین راهنماهای عملکرد بالینی و یا ارزیابی فناوری سلامت مستقر باشند. تفاوت دیگر این دو شغل این است که کتابداران بالینی در فرایندهای مدیریتی و سازمانی نیز نقش دارند زیرا گاه به پرسش‌‌‌‌هایی پاسخ‌ می‌‌دهند که ممکن است به ایجاد، تغییر و یا حذف بخش، سیاست یا فرایندی در سازمان بهداشتی و درمانی منجر شود.

پیدایش و تحول. کتابداران پزشکی از دیرباز به صورت غیرمستقیم و غیررسمی در کارهای بالینی درگیر بوده‌اند، اما نخستین بار در دانشکده پزشکی دانشگاه میسوری شهر کانزاس آمریکا[10] گرترود لمب[11] (1918-2015)، کتابدار پزشکی بالینی را بین سال‌های 1971 تا 1973 با حمایت مالی کتابخانه ملی پزشکی[12] آمریکا آغاز کرد و کتابداران را از کتابخانه‌های بیمارستان‌ها به محیط بالینی کشاند (29). او در سال 1974 دومین‌ ابتکار را در بیمارستان مرکز بهداشت کانکتیکات[13] به کار انداخت (34). این ابتکار‌ها که دو دهه پیش از مطرح شدن پزشکی مبتنی بر شواهد آغاز شده بودند (45) با ظهور پزشکی مبتنی بر شواهد در دهه 1990 پشتوانه نظری و کاربردی بهتری برای ادامه داشتند. در زمان اوج تلاش‌های کتابداران بالینی، < فصلنامه کتابدار بالینی[14]> در سال 1982 منتشر شد، اما تنها پنج سال دوام آورد (39). پس از آن، بیشتر مطالعات مربوط به کتابداری بالینی در <مجله انجمن کتابداری پزشکی[15]> در آمریکا و <مجله اطلاعات و کتابخانه‌های سلامت[16]> در انگلستان منتشر‌ می‌‌شوند.

اگرچه فناوری‌های وب و برنامه‌های کاربردی تلفن‌های هوشمند توانستند بخشی از نیازهای اطلاعاتی کادر بهداشتی و درمانی را در دهه اخیر رفع کنند،‌‌ ولی کادر بالینی هنوز هم نه وقت یافتن شواهد بالینی را دارند و نه مهارت لازم برای جستجوی آنها را (4، 8). نیاز به‌ اطلاعات پزشکی مناسب از منابع مناسب و در زمان مناسب باعث شد همیشه نیاز به‌ کتابدار بالینی وجود داشته باشد.

نخستین کنفرانس کتابداری بالینی در سال 2002 در شهر لِستِر[17] انگلستان برگزار شد و از آن زمان به بعد سه بار در انگلستان و یک بار نیز‌ در استرالیا، آمریکا و کانادا برگزار شده است. در چهارمین کنفرانس، واژه بین‌المللی نیز به عنوان این کنفرانس اضافه شد و در سال 2017 گزارشی از کتابداری بالینی در ایران نیز در آن ارائه شد (41). تدوین دستنامه کتابداری بالینی نیز با مشارکت کتابداران بالینی از سرتاسر دنیا در سال 2018 آغاز شده است (38).

انگلستان، و کانادا کوتاه مدتی بعد از آمریکا، کتابداری بالینی را با سیستم بهداشتی خود تطبیق دادند و طرح‌های مشابهی را آغاز کردند (30، 32). انگلستان را‌ می‌‌توان وطن دوم کتابداری بالینی دانست. در سال 2013، بیش از 50 کتابدار بالینی در این کشور 80 میلیون نفری مشغول به کار بودند. به دنبال انگلستان، کشورهای فرانسه، ایرلند، مجارستان، لهستان، هلند، نروژ و ایتالیا نیز کتابداری بالینی را به عنوان شغلی جدید پذیرفتند. در آفریقا، تنها نیجریه‌ به آن علاقه نشان داد ولی نشانی از این شغل در این قاره نیست. در سال 2013، تنها یک بیمارستان در استرالیا کتابدار بالینی داشته است. یک پیمایش ملی در بیمارستان‌های باکیفیت هند نشان از ناشناخته بودن کتابداری بالینی داشت، هرچند فعالیت‌‌‌‌های کتابداران این بیمارستان‌ها شامل کارهای مربوط به کتابداری بالینی است. در سایر کشورهای آسیایی مانند چین، ژاپن و سنگاپور نیز نشانه‌‌‌‌هایی از علاقه به کتابداری بالینی دیده‌ می‌‌شود. مکزیک، برزیل، آرژانتین، مالزی و فیلیپین، نیز طرح‌های مشابهی را اجرا کرده‌اند‌ اما نشانی از ادامه این طرح‌ها در دست نیست (26).

در ایران شغلی به نام کتابداری بالینی در دستگاه بهداشتی و درمانی تعریف نشده است. مثل دیگر کشورها، کتابداران پزشکی به صورت پراکنده بخشی از وظایف کتابداران بالینی را انجام‌ ‌‌داده‌اند. اصطلاح کتابداری بالینی بیش از سه دهه بعد از اجرای نخستین طرح کتابداری بالینی در دنیا، در بازنگری سرفصل‌های دوره کارشناسی رشته کتابداری و ‌اطلاع‌رسانی پزشکی به‌کار رفت. اما این هدف با تغییراتی که در این سرفصل‌ها داده شد در‌ تناقض بود، زیرا‌ درس‌های مربوط به علوم پزشکی، از جمله داروشناسی، آسیب‌شناسی، آناتومی، فیزیولوژی، بیوشیمی، علوم آزمایشگاهی و بهداشت عمومی، از سرفصل‌ها حذف و‌ اصطلاحات پزشکی صرف، جایگزین اطلاعات و دانش پزشکی و سلامت شد (21). این تغییرات‌ چنان اثر منفی‌ای برجا گذاشت که‌‌ در سال 1388 به خاطر شباهت این سرفصل‌ها با کتابداری و ‌اطلاع‌رسانی، رشته کتابداری و ‌اطلاع‌رسانی پزشکی در آستانه حذف و ادغام با رشته‌های دیگر وزارت بهداشت قرار گرفت (7).‌ با اعتراض‌های متحد و منظم دانشجویان و اساتید در گروه‌های آموزشی این رشته (6، 13)، خطر حذف برطرف شد و تنها از ظرفیت پذیرش تعدادی از دانشگاه‌ها در مقطع کارشناسی کاسته شد (15) ولی رسیدن به کتابداری بالینی دشوارتر شد.

شماری از‌ دانشجویان کتابداری پزشکی که با سرفصل‌های پیشین تحصیل کرده بودند،‌ برای احیای کتابداری بالینی کوشیدند. انتشار مقاله‌ای با عنوان "خدمات ‌اطلاع‌رسانی پزشکی بر بالین بیمار"‌‌ در نخستین همایش ادکا[18] در سال 1385 (10)، و دفاع از نخستین پایان‌نامه درباره امکان سنجی کتابداری بالینی (3)، از جمله این تلاش‌ها بود. سه سال بعد نخستین تجربه کتابداری بالینی در ایران، در قالب یک پایان‌نامه، با حمایت دکتر حامد بصیر غفوری، متخصص طب اورژانس، در بخش اورژانس بیمارستان شهدای هفتم تیر تهران وابسته به دانشگاه علوم پزشکی ایران به مدت سه ماه (بهمن 1388_اردیبهشت 1389) اجرا شد. یک کتابدار بالینی داوطلبانه در بخش اورژانس حضور یافت و در شیفت‌های روز و شب به پرسش‌های بالینی 6 عضو هیأت علمی و 18 دستیار طب اورژانس بر مبنای بهترین شواهد موجود پاسخ‌ داد. در‌ این مدت 126 پرسش بالینی از کتابدار‌ پرسیده شد و وی‌ با میانگین‌ کمتر از 15 دقیقه به آنها پاسخ داد.‌ رضایت پزشکان از‌‌ پاسخ‌ها بین متوسط تا بسیار زیاد متغیر بود (9). مدتی پس از آن، دومین تجربه از راه دور و از طریق تلفن برای 20 پزشک عمومی و 4 متخصص شاغل در مناطق روستایی کرمان به مدت 2 ماه و توسط 3 کتابدار بالینی انجام شد. طی این مدت کتابداران به 89 پرسش بالینی پاسخ دادند (1). این دو طرح نتیجه پایان‌نامه‌های دانشجویان علاقه‌مند کارشناسی ارشد بودند که توانستند کتابداری بالینی را در دو مدل متفاوت ولی موفق اجرا کنند و تابوی ناممکن بودن ورود کتابداران به رسته بالینی و ناتوانی آنها در اجرای کتابداری بالینی را بشکنند.

در 1394 کتابداری بالینی موضوع یکی از نشست‌های کنگره متخصصان علم اطلاعات بود که نماینده‌ای از وزارت بهداشت نیز‌ در آن شرکت کرد. بیانیه این نشست به دو خواسته نظری و یک خواسته کاربردی تأکید کرد: 1) بازبینی سرفصل‌های کارشناسی کتابداری پزشکی، 2) برگزاری دوره‌های آموزشی ضمن خدمت برای کتابداران بیمارستان و 3) برگزاری آزمایشی طرح کتابداری بالینی در بیمارستان‌های منتخب (14: ص. 266). همزمان، کتابشناسی کتابداری بالینی در ایران نیز به صورت آنلاین تدوین شد (12) و نخستین کتاب فارسی در زمینه کتابداری بالینی منتشر شد (2). از یک هفته پس از این کنگره، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کارگاه‌‌‌‌هایی با عنوان کتابداری بالینی یا کتابدار بالینی در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور برگزار، یا از برگزاری آنها پشتیبانی کرد (16، 17، 18). محتوای این کارگاه‌ها اما تنها بر یکی از مهارت‌های کتابداری بالینی، که آشنایی کامل با منابع اطلاعاتی بالینی باشد، متمرکز بود. این نخستین بار بود که وزارت بهداشت به صورت مستقیم به موضوع کتابداری بالینی اهمیت‌ داد. راه اندازی دوره دکترای کتابداری و ‌اطلاع‌رسانی پزشکی در سال 1393[19] (19)، بازبینی قابل توجه سرفصل‌های دوره کارشناسی رشته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی در سال 1396، گنجانده شدن یک واحد نظری و یک واحد عملی برای کتابداری بالینی و واحدهای بسیار دیگری که مرتبط با مهارت‌های کتابداری بالینی بود، تصویب این سرفصل‌ها در سال 1396 و ابلاغ این سرفصل‌ها در سال 1397 (20) باعث شد کتابداری پزشکی ایران امید تازه‌‌‌ای برای رسیدن به جایگاهی تاثیرگذارتر به‌دست آورد.

انتقادها. نخستین انتقاد به کتابداری بالینی صحت ارزیابی طرح‌های کتابداری بالینی است (23). پژوهش‌های متعدد از رضایت کاربران و پیامدهای مثبت آن گزارش می‌کنند (46). با این حال، اگر‌ قرار باشد کتابداری بالینی در سیستم بهداشتی نقش مشخص داشته باشد، باید شواهد کافی از اثربخشی و هزینه-سودمندی آن در دست باشد تا بتوان پشتیبانی سیاسی و مالی کافی برای ادامه آن کسب کرد (36). ویژگی‌های منحصر به‌فرد هر سیستم خرد و کلان بهداشتی ایجاب می‌کند که هر طرح‌ کتابداری بالینی، جداگانه و دوره‌‌‌ای ارزیابی شود. برخی سیستم‌های بهداشتی آمریکا و انگلستان این ارزیابی دوره‌‌‌ای را انجام‌ می‌‌دهند (24).

دومین انتقاد فقدان یا تعداد کم پژوهش‌های با کیفیت و با طراحی کارآزمایی تصادفی با گروه کنترل است که با مقایسه حضور کتابداران بالینی در مقایسه با نبود آنها در محیط بالینی نشان دهد که وجود کتابدار بالینی به تغییر مثبت در پیامدهای بالینی و مالی منجر شود. حتی مرورهای سیستماتیک در موضوع کتابداری بالینی بیشتر بر مطالعات موردی، مقطعی و یا تک‌گروهی تمرکز دارند (46).

موفقیت طرح کتابداری بالینی به نیازهای جامعه کاربر، محیط کار، و ظرفیت سیستم سلامت‌ وابسته است. این انتظار‌ که کتابدار بالینی بخش جدایی‌ناپذیر از تیم بالینی باشد،‌‌ ممکن است‌ واقع بینانه نباشد و جنبه شعار داشته باشد چرا که موقعیت کار کتابداران بالینی را به محیط بالینی محدود می‌کند. مثلا آیا کادر درمانی به ایجاد کتابداری بالینی علاقه‌ای دارند؟ آیا حاضرند با دریافت گزارش مبتنی بر شواهد از کتابدار بالینی، رویّه روتین خود را تغییر دهند؟ آیا‌ مقررات سازمان بیمارستان یا سیستم سلامت اجازه‌ می‌‌دهد‌‌ آنها‌ برخلاف روتین و با تکیه بر یک مقاله بیمار را درمان کنند؟ آیا بیمار حاضر‌ می‌‌شود درمان غیرروتین را بپذیرد؟‌ اگر بر اثر درمان بر مبنای شواهدی که کتابدار بالینی ارائه کرده است مشکل یا عوارضی پیش بیاید، مسئولیت آن بر عهده کتابدار بالینی است یا بیمارستان یا کادر بالینی؟‌ بودجه طرح کتابداری بالینی چگونه تأمین و ادامه آن تضمین می‌شود؟ آیا در کنار ایستگاه پرستاری و ایستگاه پزشکی، نیازی به ایستگاه کتابداری بالینی در بیمارستان هست و آیا کتابداران بالینی باید شیفت شب هم داشته باشند؟ سیستم بهداشتی و درمانی باید با پیاده‌سازی طرح‌های پایلوت، امکان اجرای‌‌ طرح‌ کتابدار بالینی را از بُعدهای ساختاری-سازمانی، فرهنگی-اجتماعی و قانونی-اخلاقی نیز بسنجد. تنها مطالعه مرتبط بر چالش‌های کتابداری بالینی در ایران در سال 2018 گزارش‌ می‌‌کند که موانع آموزشی، فرهنگی، اجرایی و پژوهشی بر راه اجرای کتابداری بالینی وجود دارد (31).

نگرش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران فعلا این است که کتابدار بالینی پیوندی بین منابع بالینی و تیم بالینی است (14: ص. 244). به این ترتیب این وزارت به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به برگزاری کارگاه‌های آموزشی با عنوان کتابداری بالینی یا کتابدار بالینی برای کتابداران‌ می‌‌پردازد که طی آن علاوه بر ارائه مقدمه‌‌‌ای بر کتابداری بالینی، به معرفی منابع بالینی تکیه‌ می‌‌شود. اما این تنها یکی از مهارت‌های لازم برای کتابداری بالینی است (18). با وجود اجرای موفق دو طرح آزمایشی توسط دانشجویان، هنوز برخی بر این باورند که جامعه کتابداری ایران فاصله زیادی با اجرای کامل کتابداری بالینی دارد (14: ص. 260).

چشم‌انداز. کتابداران بالینی در طی پنج دهه گذشته توانسته‌اند راه خود را در محیط‌های بالینی هموار کنند و به‌صورت تخصصی، و فوق تخصصی به‌کار بپردازند. هم اکنون، کتابداران بالینی متخصص برای بیماری‌های کلیه (33)، اورتوپدی، کودکان، هوشبری (32)، اورژانس (27)، روانپزشکی (42)، دردهای حاد (37)، پرستاری (35) و حتی دامپزشکی (40) در کشورهایی مانند ایالات متحده آمریکا، انگلستان و استرالیا کار‌ می‌‌کنند. علاقه به اجرای کتابداری بالینی علاوه بر کشورهای غربی، در شرق نیز در حال گسترش است و مشاهده اجرای بیشتر و بهتر طرح‌های کتابداری بالینی دور از انتظار نیست. طرح‌‌‌‌هایی مانند کتابداری بالینی الکترونیکی و از راه دور نیز نیاز به سامانه‌های کامپیوتری برای دریافت پرسش‌های بالینی از راه دور و پاسخ به آنها را توسط کتابدار بالینی افزایش داده است.

با پیشرفت روش‌های ارزیابی برنامه‌های کتابداری بالینی در کشورهای غربی، ممکن است تعدادی از این برنامه‌ها لغو و یا برنامه‌‌‌‌های نو اجرا شوند. در عین حال، سرمایه‌گذاری‌هایی که برای ساختن سیستم‌های خبره و یادگیری ماشینی برای تصمیم‌گیری بالینی می‌شود ممکن است نه تنها بازار کار کتابداران بالینی، بلکه بازار کار پزشکان را نیز از رونق بیندازد.

در ایران دو چالش عمده برای کتابداری بالینی وجود دارد: نخستین چالش ایجاد شغلی با این نام است. به خاطر ساختار اداری برای ایجاد ردیف شغلی، برخی به دنبال ایجاد رشته‌ای دانشگاهی برای کتابداری بالینی هستند. اگر چنین اتفاقی بیفتد، این نخستین بار در دنیا خواهد بود که چنین رشته‌ای تأسیس می‌شود. اگرچه رشته علم سنجی نیز به دلیل مشابهی ایجاد شد، مشخص نیست آیا این تجربه موفق خواهد بود یا نه؛ و آیا می‌توان چنین تجربه‌ای را تکرار کرد. چالش دوم، پیشگیری از فرسایش هیجانی موضوع کتابداری بالینی است به‌طوری که به موضوعی داغ در سخن و کاغذ تبدیل شود ولی به سبب نادیده گرفتن نظریه تغییر، در عمل کاری از پیش نرود. این برای موضوعاتی مانند وب 2 و علم سنجی در رشته کتابداری و اطلاع رسانی و برای پرونده سلامت الکترونیک در رشته مدارک پزشکی (فناوری اطلاعات سلامت) اتفاق افتاد. به این ترتیب، تعداد زیادی پایان‌نامه، مقاله، کتاب و طرح پژوهشی در موضوع نوشته شد، کارگاه و کنفرانس نیز برگزار کردند؛ ولی در عمل تغییری رخ نداد. از سه خواسته طرح شده در بیانیه نشست سال 1394 (14)، دو خواسته نظری برآورده شده است ولی تا زمان نگارش این مقاله وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طرح آزمایشی کتابداری بالینی را پیاده نکرده است.

 

مآخذ: 1) آل طه، آزاده. "بررسی نقش کتابدار و اطلاع رسان بالینی در بهبود فرایند درمان بیماران مراکز بهداشتی و درمانی مناطق محروم و روستایی: ارائه الگوی کتابدار و اطلاع رسان بالینی از راه دور". پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی کرمان، 1391؛ 2) اسعدی شالی، عادله. اصول خدمات کتابداری بالینی. تبریز: احرار تبریز، 1394؛ 3) اسعدی شالی، عادله. "مطالعة امکان‌سنجی ارائه خدمات کتابداری بالینی در بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تبریز". پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، 1385؛ 4) امینی، میترا و همکاران. "بررسی میزان آگاهی و استفاده از پزشکی مبتنی بر شواهد در بین دستیاران تخصصی دانشگاه علوم پزشکی شیراز". گام هاي توسعه در آموزش پزشکی، 4 (1386): 30-35؛ 5) چهرئی، علی؛ گلناری، پدرام و چهرئی، شیما. اصول نوین تصمیم گیری بالینی. اراک: فتح دانش، 1383؛ 6) خسروی، عبدالرسول. "حذف رشته کارشناسی کتابداری پزشکی در دانشگاههای علوم پزشکی". سیستم مدیریت وبلاگ دانشگاه فردوسی مشهد. به نقل از: https://tinyurl.com/yata76ja ]27 اکتبر 2018]؛ 7) زارع فراشبندی، فیروزه؛ وهاب، راضیه؛ امینی، فائزه. "تنازع بقا: حذف یا بقای رشته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی". مدیریت اطلاعات سلامت، 15 (خرداد و تیر 1397): 50-52؛ 8) زارع گاوگانی، وحیده. "رویکرد پزشکی مبتنی بر شواهد در میان اعضاي هیات علمی بالینی". مجله پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، 28 (1385): 61-66؛ 9) شکرانه، فرهاد. "اجراي مراحل پاسخ دهی کتابدار بالینی به پرسش‌های بالینی اعضای هیات علمی و دستیاران طب اورژانس بیمارستان شهدای هفتم تیر تهران". پایان نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی، دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ایران، 1389. به نقل از: https://doi.org/10.13140/RG.2.1.1343.8242/1. ]9 دسامبر 2018]؛ 10) شکرانه، فرهاد. "خدمات اطلاع رسانی پزشکی بر بالین بیمار". در نخستین همایش اتحادیه انجمن‌های علمی-دانشجویی کتابداری و اطلاع رسانی ایران (تهران: کتابخانه ملی ایران؛ دی 1385)؛ 11) شکرانه، فرهاد. "کتابداری بالینی در ایران". ارائه شده در :نشست کتابداران و کتابخانه‌های دانشگاهی پزشکی با موضوع: جایگاه حال حاضر کتابداری پزشکی در تصمیم گیری بالینی و افق‌های پیش رو (17 آبان 1394). تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران؛ 12) شکرانه، فرهاد. کتابشناسی کتابداری بالینی در ایران. ویرایش نخست، 1394. به نقل از: https://dx.doi.org/10.13140/RG.2.1.4724.9362 ]27 اکتبر 2018]؛ 13) کرمی، طاهره. "اندر اعتراض حذف رشته کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی". وبلاگ گروهی کتابداران ایران. به نقل از: http://lisiran.blogfa.com/post/2624 ]27 اکتبر 2018]؛ 14) کمالی، محبوبه. "جايگاه حال حاضر کتابداری پزشکی در تصمیم گیری بالینی و افق‌های پیش رو". در: افشار زنجانی، ابراهیم؛ عمرانی، ابراهیم؛ مسعودی، فرامرز. نشست‌های هم اندیشی و مقاله‌های نخستین کنگره سالانه متخصصان علوم اطلاعات ایران (16-17 آبان 1394). تهران: کتابخانه ملی ایران سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران: انجمن کتابداری و اطلاع رسانی ایران: نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، 1395، ص. 233-267؛ 15) گروه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی. "تاریخچه گروه کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی". وب سایت دانشکده مدیریت و اطلاع رسانی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز. به نقل از: https://tinyurl.com/y9oe6zd7 ]27 اکتبر 2018]؛ 16) مرکز توسعه و هماهنگی اطلاعات و انتشارات علمی، گروه تأمین منابع علوم پزشکی و اطلاع رسانی. "کارگاه‌های برگزار شده در سال 1394". وب سایت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. به نقل از: https://tinyurl.com/y94xtakj ]27 اکتبر 2018]؛ 17) مرکز توسعه و هماهنگی اطلاعات و انتشارات علمی، گروه تأمین منابع علوم پزشکی و اطلاع رسانی. "کارگاه‌های برگزار شده حوزه کتابداری و اطلاع رسانی در سال 1395". وب سایت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. به نقل از: https://tinyurl.com/y8ypoec7 ]27 اکتبر 2018]؛ 18) موسسه مطالعات تاریخ پزشکی، طب اسلامی و مکمل. "آغاز به کار اولین دوره آموزش کتابدار بالینی در دانشگاه علوم پزشکی ایران". وب سایت دانشگاه علوم پزشکی ایران. به نقل از: https://tinyurl.com/y9l8dt92 ]27 اکتبر 2018]؛ 19) وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. "برنامه آموزش دوره دکتری تخصصی (Ph.D.) رشته کتابداري و اطلاع رسانی پزشکی (مشخصات کلی، برنامه، سرفصل دروس و نحوه ارزشیابی)". مصوب چهل و دومین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 9/3/1389. تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ 1389؛ 20) وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. "برنامه آموزش دوره کارشناسی پیوسته کتابداري و اطلاع رسانی پزشکی (مشخصات کلی، برنامه، سرفصل دروس و نحوه ارزشیابی)". مصوب شصت و هشتمین جلسه شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 1/11/1396. تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ 1396؛ 21) وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. "مشخصات کلی، برنامه، سرفصل دروس و نحوه ارزشیابی برنامه آموزش دوره کارشناسی پیوسته رشته کتابداري در شاخه پزشکی". مصوب بیست و هشتمین شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی مورخ 25/4/1384. تهران: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی؛ 1384؛

22) Barbour, Galen L; Young, Matilda N. "Morning report. Role of the clinical librarian". Journal of the American Medical Association. Vol. 255, No. 14 (1986): 1921-2. [Online]. Available: https://doi.org/10.1001/jama.1986.03370140119035. [9 Dec. 2018]; 23) Booth, Andrew. "Evaluating clinical librarians: mixing apple merchants and orange sellers". Health Information and Libraries Journal. Vol. 28, No. 1 (2011): 87-90. [Online]. Available: https://doi.org/10.1111/j.1471-1842.2010.00924.x. [9 Dec. 2018]; 24) Brettle, A; Maden-Jenkins, M; Anderson, L; McNally, R; Pratchett, T; Tancock J; et al. "Evaluating clinical librarian services: a systematic review". Health Information and Libraries Journal. Vol. 28, No. 1 (2011): 3-22. [Online]. Available: https://doi.org/10.1111/j.1471-1842.2010.00925.x. [9 Dec. 2018]; 25) Brian, Riley; Orlov, Nicola; Werner, Debra; Martin, Shannon K; Arora, Vineet M; Alkureishi, Maria. "Evaluating the impact of clinical librarians on clinical questions during inpatient rounds". Journal of the Medical Library Association. Vol. 106, No. 2 (2018): 175-83. [Online]. Available: https://doi.org/10.5195/jmla.2018.254. [9 Dec. 2018]; 26) Chakrabarti, Avijit. Clinical librarianship in Kolkata with special reference to private hospitals. PhD Thesis in Library and Information Science, Department of Library and Information Science, University of Calcutta, 2013. [Online]. Available: http://shodhganga.inflibnet.ac.in/handle/10603/154745. [9 Dec. 2018]; 27) Coats, TJ; Sutton, S; Vorwerk, C; Cooke, MW. "In an emergency--call the clinical librarian". Emergency Medicine Journal. Vol. 26, No. 5 (2009): 321-323. [Online]. Available: https://doi.org/10.1136/emj.2008.065011. [9 Dec. 2018]; 28) Cruse, Peggy; Protzko, Shandra. "Librarian contributions to clinical practice guidelines". Medical References Services Quarterly. Vol. 33, No. 3 (2014): 327-34. [Online]. Available: https://doi.org/10.1080/02763869.2014.925710. [9 Dec. 2018]; 29) Demas, J; Ludwig, L. "Clinical medical librarian: the last unicorn". Bulletin of the Medical Library Association. Vol. 79, No. 1 (1991): 17-27. [Online]. Available: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC225479/. [9 Dec. 2018]; 30) Halbert, Helen. "The State of Clinical Librarianship in Canada: a Review of the Literature, 1970-2013". Journal of the Canadian Health Libraries Association. Vol. 34, No. 2 (2013): 69-74. [Online]. Available: https://doi.org/10.5596/c13-027. [9 Dec. 2018]; 31) Hashemian, Mohammadreza; Zare-Farashbandi, Firoozeh; Rahimi, Alireza; Adibi, Peyman; Yamani, Nikoo. "Clinical librarianship challenges in Iran". Journal of EAHIL European Association for Health Information and Libraries. Vol. 14, No. 2 (2018): 23-26. [Online]. Available: http://ojs.eahil.eu/ojs/index.php/JEAHIL/article/view/232/226. [9 Dec. 2018]; 32) Harrison, Janet; Beraquet, Vera. "Clinical librarians, a new tribe in the UK: roles and responsibilities". Health Information and Libraries Journal. Vol. 27, No. 2 (2010): 123-132. [Online]. Available: https://doi.org/10.1111/j.1471-1842.2009.00862.x. [9 Dec. 2018]; 33) James, Cathryn. "Supporting staff information: the role of the renal clinical librarian". Journal of Renal Nursing. Vol. 7, No. 4 (2015): 198-200. [Online]. Available: https://doi.org/10.12968/jorn.2015.7.4.198. [9 Dec. 2018]; 34) Lipscomb, CE. "Clinical librarianship". Bulletin of the Medical Library Association. Vol. 88, No. 4 (2000): 393-395. [Online]. Available: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC35263/. [9 Dec. 2018]; 35) Määttä, S; Wallmyr, G. "Clinical librarians as facilitators of nurses' evidence-based practice". Journal of Clinical Nursing. Vol. 19, No. 23-34 (2010): 3427-3434. [Online]. Available: https://doi.org/10.1111/j.1365-2702.2010.03345.x. [9 Dec. 2018]; 36) Madden, A; Collins, P; McGowan, S; Stevenson, P; Castelli, D; Hyde, L; et al. "Demonstrating the financial impact of clinical libraries: a systematic review". Health Information and Libraries Journal. Vol. 33, No. 3 (2016): 172-89. [Online]. Available: https://doi.org/10.1111/hir.12151. [9 Dec. 2018]; 37) McDonald, Daniel; Hawthorn, Roger. "Sometimes it's my job to hold the folder: The clinical librarian role with an Acute Pain Service". HLA News. (September 2011): 19-20. [Online]. Available: https://tinyurl.com/y8f3ktwg. [9 Dec. 2018]; 38) Mid-Atlantic Chapter of the Medical Library Association. "MLA Books Panel seeks Author/Editor for Proposed Book on Clinical Librarianship" [Online]. Available: https://macmla.org/category/call-for-editorsreviewers/ [27 Oct. 2018]; 39) National Library of Medicine's Catalog. "Clinical Librarian Quarterly". Available: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/nlmcatalog/8603250. [27 Oct. 2018]; 40) Olmstadt, W; Foster, CL; Burford, NG; Funkhouser, NF; Jaros, J. "Clinical veterinary librarianship--the Texas A&M University experience". Bulletin of the Medical Library Association. Vol. 89, No. 4 (2001): 395-397. [Online]. Available: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC57969/. [9 Dec. 2018]; 41) Shokraneh, Farhad. "Clinical Librarianship in Iran: Reporting the First Experience and a Systematic Review". In: 9th International Clinical Librarian Conference (Leicester, 21-22 Sep. 2017); 42) Steele, R; Tiffin, PA. "'Personalised evidence' for personalised healthcare: integration of a clinical librarian into mental health services - a feasibility study". Psychiatric Bulletin. Vol. 38, No. 1 (2014): 29-35. [Online]. Available: https://doi.org/10.1192/pb.bp.112.042382. [9 Dec. 2018]; 43) Topfer, Leigh-Ann; Parada, Antoni; Menon, Devidas; Noorani, Hussein; Perras, Christine; Serra-Prat, Mateu. "Comparison of literature searches on quality and costs for health technology assessment using the MEDLINE and EMBASE databases". International Journal of Technology Assessment in Health Care. Vol. 15, No. 2 (1999): 297-303. [Online]. Available: https://tinyurl.com/yd9xlx5b. [9 Dec. 2018]; 44) Urquhart, Christine; Turner, Janet; Durbin, Jane; Ryan, Jean. "Changes in information behavior in clinical teams after introduction of a clinical librarian service". Journal of the Medical Library Association. Vol. 95, No. 1 (2007): 14-22. [Online]. Available: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1773048/. [9 Dec. 2018]; 45) Van Kessel, Karla. "Gertrude Lamb's Pioneering Concept of the Clinical Medical Librarian". Evidence Based Library and Information Practice. Vol. 7, No. 1 (2012): 125-128. [Online]. Available: https://doi.org/10.18438/B8NS5G. [9 Dec. 2018]; 46) Wagner, KC; Byrd, GD. "Evaluating the effectiveness of clinical medical librarian programs: a systematic review of the literature". Journal of the Medical Library Association. Vol. 92, No. 1 (2004): 14-33. [Online]. Available: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC314100/. [9 Dec. 2018].

 

فرهاد شکرانه



[1]. Clinical Librarianship

[2]. Clinical Librarian

در متون علمی، Clinical Medical Librarian و Informationist نیز گزارش شده است.

[3]. Journal Club

ژورنال کلاب، جلسه ای است که در آن یک مقاله منتشر شده در مجله‌ای علمی به صورت نقادانه بررسی می‌شود. ابتدا، این مقاله توسط همه شرکت کنندگان خوانده و یا توسط یکی از شرکت کنندگان ارائه می‌شود و سپس کیفیت مقاله از نظر گزارش دهی، طراحی مطالعه، روش‌شناسی، یافته‌ها و نتیجه‌گیری به‌صورت نقادانه بررسی و بخش پرسش و پاسخ انجام می‌شود. این مقاله بیشتر بر مبنای نیازهای اطلاعاتی شرکت‌کنندگان، ویژگی منحصر به فرد یا بار آموزشی مقاله انتخاب می‌شود.

[4]. Morning Report

در گزارش صبحگاهی، کادر بالینی گرد هم می‌آیند تا فرایند تشخیص و درمان یکی از بیمارانی را که معمولا طی شب گذشته ویزیت کرده‌اند بررسی کنند. طی این گزارش، پرسش‌هایی بالینی پرسیده می‌شوند که گاهی پزشکان حاضر در گزارش صبحگاهی پاسخی برای آن ندارند.

[5]. Clinical Practice Guideline

[6]. Health Technology Assessment

زمانی که یک فناوری یا پروسه تازه‌ای برای ورود به سیستم بهداشتی خرد (بیمارستان) یا کلان (کشور) معرفی می‌شود، تمامی جنبههای آن از جمله اثربخشی (برای فناوری درمانی)، دقت تشخیصی (برای فناوری تشخیصی)، هزینه-سودمندی، و تطابق فرهنگی و اخلاقی آن طی پژوهشی که ارزیابی فناوری سلامت نام دارد، مطالعه شده تا سیاستگزاران سلامت پیش از پذیرش ورود فناوری به سیستم بهداشتی از هزینه، مزایا، معایب و محدودیت های آن آگاه شوند.

[7]. Evidence-Based Medicine=EBM

پزشکی مبتنی بر شواهد، رویکردی به نسبت نو در پزشکی بالینی است بر ترکیب تجربه بالینی پزشک، ارزش ها و ترجیحات بیمار، و بهترین شواهد بالینی موجود تاکید دارد. این رویکرد از پزشکی آغاز شد و سپس به علوم دیگر مانند آموزش، سیاست، مدیریت، و کتابداری گسترش یافت (نیز نگاه کنید به کتابداری مبتنی بر شواهد).

[8] . در بیشتر منابع به چهار نوع پرسش بالینی (علت شناسی، پیش آگهی، درمانی و تشخیصی) اشاره شده است ولی پرسش‌های بالینی به این چهار دسته محدود نمی‌شوند.

[9]. Clinical Decision Making

[10]. University of Missouri-Kansas City

[11]. ترودی، نام کوتاه شده به جای گرترود است که گاهی توسط دوستان و همکاران به گرترود گفته می شد و در متون مرتبط نیز گزارش شده است.

[12]. National Library of Medicine

[13]. Connecticut

[14]. Clinical Librarian Quarterly

در بعضی منابع به اشتباه، فصلنامه کتابداری بالینی (Clinical Librarianship Quarterly) ذکر شده است.

[15]. Journal of Medical Library Association

[16]. Health Information and Libraries Journal

[17]. Leicester

[18] . اتحادیه انجمن‌های علمی دانشجویی علم اطلاعات و دانش‌شناسی ایران (ادکا)

[19]. این سرفصل‌ها در سال 1389 تصویب شده بودند.

بازگشت به فهرست مقالات ك