Skip Ribbon Commands
Skip to main content
سایت دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی
    آ         الف       ب       پ       ت       ث       ج       چ       ح       خ       د       ذ       ر       ز       ژ       س       ش       ص       ض       ط       ظ       ع       غ       ف       ق       ک       گ       ل       م       ن       و       ه       ی    

بازگشت به فهرست مقالات گ

 

 

گِسنِر، كنراد[1] . كنراد گسنر، انديشمند اومانيست سوئيسي، كتابشناسي* را جايگاه مناسبي براي تجلي ماجراجويي‌هاي عميق فكري خود مي‌دانست؛ اما وي را "پدر كتابشناسي" ناميدن، چندان با واقعيت قرين نيست، زيرا قبل از او تريتهايم، اراسموس، نويزانو، للاند، و شامپيه همگي اقدامات مهمي در اين زمينه انجام داده بودند، ولي ابعاد دستاوردهاي گسنر بسيار گسترده‌تر است. بي‌ترديد، برنامه‌ريزي منطقي كه از گذشته‌هاي دور نياز به‌آن احساس مي‌شد، الهام‌بخش تلاش‌هاي به‌ياد ماندني وي در خلق مشهورترين اثرش به‌نام >كتابشناسي جهاني <بوده است.

گسنر در 16 مارس 1516 در خانواده‌اي پرجمعيت در زوريخ به‌دنيا آمد و سرپرستي وي به دو تن از دوستان خانوادگي سپرده شد. اين دو، وي را در مطالعاتش تشويق مي‌كردند. يكي از آنها يوهان ياكوب آمان از دوستان اراسموس بود و زبان لاتين را به گسنر آموخت. نبرد كاپل در 1531 كه به كشته شدن تسوينگلي انجاميد، پدر گسنر را به جبهه فراخواند و كنراد براي سرپرستي مادرش به خانه بازگشت. در 1533 در معيت گروهي به بورژ[2]  سفر كرد، ولي سال بعد به‌دنبال

حركت‌هاي نيرومند فرانسوي‌هاي ضدپروتستان، به خانه مراجعت نمود. وي در 1535 در سن 19 سالگي ازدواج كرد.

نخستين كتاب گسنر يك واژه‌نامه يوناني ـ لاتيني بود (1537) كه همزمان با انتصاب وي به استادي زبان يوناني در دانشگاه نوپاي لوزان منتشر شد. وي چهار سال بعد لوزان را ترك كرد و براي تصدي كرسي فيزيك و تاريخ طبيعي در كالج كارولينيوم[3]  عازم زوريخ شد و تا پايان عمر در آنجا ماند. در آنجا امتيازات ويژه‌اي از سوي خانواده سلطنتي به وي اعطا شد، دانش‌پژوهان به ديدار او مي‌آمدند و وي مكاتبات گسترده با آنان داشت. گسنر در 13 دسامبر 1565 در يكي از طاعون‌ها در زوريخ درگذشت.

گسنر علاوه بر 72 كتاب كه در زمان حيات وي منتشر شد، 18كتاب ناتمام ديگر از خود باقي گذاشت. >هيستوريا انيماليوم<[4]  اثري هم‌رديف كتابشناسي جهاني است كه چهار جلد آن از سال 1551 تا 1558 منتشر شد و جلد پنجم در 1587، پس از مرگ نويسنده، به چاپ رسيد. كار گسنر در زمينه گياه‌شناسي با ويرايشي از والريوس كوردوس در 1561 آغاز شد، ولي تا سال‌هاي 1751-1771 كه >اپرا بوتانيكا<[5] تكميل شد، براي چاپ آماده نشد. كار وي در جانورشناسي و گياه‌شناسي بيشتر گردآوري و تنظيم بود و تا زمان لينايوس، اثري پيشرو محسوب مي‌گرديد. وي واژه‌نامه‌هاي متعددي در لغت‌شناسي دارد كه در مقايسه با >ميتري ديت<[6]  در رتبه دوم قرار دارد. >ميتري ديت< كه در 1555 منتشر شد معادل‌هايي را از 130 زبان ارائه كرده است، همچنين زبان رومي نيز براي نخستين بار مورد بحث قرار گرفته است. مطالعات پزشكي او نيز در كتاب> اپيستولاروم مديسيناليوم<[7] در 1577 گردآوري شد. نظرات او در زمينه طباخي در ويرايش كتاب طباخي ويليچ به‌نام >آرز ماگيريكا<[8]  كه توسط او در 1563 انجام شد، ملاحظه مي‌گردد. گسنر درخصوص زمين‌شناسي و معدن‌شناسي آثار بسياري منتشر كرد. مطالعات او در زمينه سنگواره‌ها احتمالا از علاقه وي به كوهنوردي ناشي مي‌شد كه به‌منظور ورزش و سرگرمي به آن مي‌پرداخت.

كتابشناسي جهاني گسنر در چهار جلد بزرگ توسط يكي از دوستانش كه ناشري زوريخي به‌نام كريستوفر فروشاور بود، منتشر شد. جلد اول (1545) فهرست مؤلف است؛ به‌دنبال متن اصلي، >پندكت<[9]  مي‌آيد كه نمايه موضوعي رده‌اي جلد

اول است با 21 تقسيم فرعي از جهان دانش؛ جلد دوم (1548) شامل 19 موضوع است؛ الهيات به تنهايي سراسر جلد سوم را تشكيل مي‌دهد، در حالي‌كه منابع مربوط به پزشكي هيچگاه چاپ نشد؛ و چهارمين جلد ()1555 ضميمه‌اي با عناوين اضافي است. همكاران گسنر خيلي زود به اهميت اين اثر پي بردند و بلافاصله دو خلاصه از آن تهيه كردند (1551 و 1555). در سال 1555 متمم‌هاي آن منتشر شد و ويرايش‌هاي جديد بسط يافته آن توسط شاگردانش يوسياس سيلمر (1574) و يوهان ياكوب فريسيوس ()1583 تهيه شد. مدخل‌هاي كتابشناسي گسنر تنها شامل اطلاعات مؤلف و عنوان نيست، در بسياري از موارد به اطلاعات نشر، سرفصل‌ها، و عناوين بخش‌ها، يا توضيحاتي در مورد محتوا مي‌پردازد و گاه‌گاهي نكات انتقادي را دربردارد. گسنر علاوه بر آوردن منابع چاپ‌شده‌اي كه از آنها مطلع بوده، در بسياري موارد به آثار منتشر نشده و ناتمام مؤلفان و حتي آثاري كه هنوز در مرحله طرح بوده‌اند نيز، پرداخته است.

 

مآخذ:

1) Bay, J. Christian. "Conrad Gesner (1516-1565), the
Father of Bibliography: An Appreciation". In Papers of the Bibliographical Society of America, 1916; 2) Fischer, Hans. "Conrad Gessner (1516-1565) as Bibliographer and Encyclopedist". The Library, (1966).

 

                دي. دبليو. كرامل[10] (WELIS)

 

                ترجمه نجلا حريري

 



 

[1]. Gesner, Conrad    

[2]. Bourges    

[3]. Collegium Carolinum    

[4]. Historia Animalium    

[5]. Opera Botanica    

[6]. Mithridates    

[7]. Epistolarum Medicinalium    

[8]. Ars Magirica

[9]. Pandects

[10]. D. W. Krummel

 

 

بازگشت به فهرست مقالات گ

 

بازگشت به فهرست مقالات گ

 

 

گِسنِر، كنراد[1] . كنراد گسنر، انديشمند اومانيست سوئيسي، كتابشناسي* را جايگاه مناسبي براي تجلي ماجراجويي‌هاي عميق فكري خود مي‌دانست؛ اما وي را "پدر كتابشناسي" ناميدن، چندان با واقعيت قرين نيست، زيرا قبل از او تريتهايم، اراسموس، نويزانو، للاند، و شامپيه همگي اقدامات مهمي در اين زمينه انجام داده بودند، ولي ابعاد دستاوردهاي گسنر بسيار گسترده‌تر است. بي‌ترديد، برنامه‌ريزي منطقي كه از گذشته‌هاي دور نياز به‌آن احساس مي‌شد، الهام‌بخش تلاش‌هاي به‌ياد ماندني وي در خلق مشهورترين اثرش به‌نام >كتابشناسي جهاني <بوده است.

گسنر در 16 مارس 1516 در خانواده‌اي پرجمعيت در زوريخ به‌دنيا آمد و سرپرستي وي به دو تن از دوستان خانوادگي سپرده شد. اين دو، وي را در مطالعاتش تشويق مي‌كردند. يكي از آنها يوهان ياكوب آمان از دوستان اراسموس بود و زبان لاتين را به گسنر آموخت. نبرد كاپل در 1531 كه به كشته شدن تسوينگلي انجاميد، پدر گسنر را به جبهه فراخواند و كنراد براي سرپرستي مادرش به خانه بازگشت. در 1533 در معيت گروهي به بورژ[2]  سفر كرد، ولي سال بعد به‌دنبال

حركت‌هاي نيرومند فرانسوي‌هاي ضدپروتستان، به خانه مراجعت نمود. وي در 1535 در سن 19 سالگي ازدواج كرد.

نخستين كتاب گسنر يك واژه‌نامه يوناني ـ لاتيني بود (1537) كه همزمان با انتصاب وي به استادي زبان يوناني در دانشگاه نوپاي لوزان منتشر شد. وي چهار سال بعد لوزان را ترك كرد و براي تصدي كرسي فيزيك و تاريخ طبيعي در كالج كارولينيوم[3]  عازم زوريخ شد و تا پايان عمر در آنجا ماند. در آنجا امتيازات ويژه‌اي از سوي خانواده سلطنتي به وي اعطا شد، دانش‌پژوهان به ديدار او مي‌آمدند و وي مكاتبات گسترده با آنان داشت. گسنر در 13 دسامبر 1565 در يكي از طاعون‌ها در زوريخ درگذشت.

گسنر علاوه بر 72 كتاب كه در زمان حيات وي منتشر شد، 18كتاب ناتمام ديگر از خود باقي گذاشت. >هيستوريا انيماليوم<[4]  اثري هم‌رديف كتابشناسي جهاني است كه چهار جلد آن از سال 1551 تا 1558 منتشر شد و جلد پنجم در 1587، پس از مرگ نويسنده، به چاپ رسيد. كار گسنر در زمينه گياه‌شناسي با ويرايشي از والريوس كوردوس در 1561 آغاز شد، ولي تا سال‌هاي 1751-1771 كه >اپرا بوتانيكا<[5] تكميل شد، براي چاپ آماده نشد. كار وي در جانورشناسي و گياه‌شناسي بيشتر گردآوري و تنظيم بود و تا زمان لينايوس، اثري پيشرو محسوب مي‌گرديد. وي واژه‌نامه‌هاي متعددي در لغت‌شناسي دارد كه در مقايسه با >ميتري ديت<[6]  در رتبه دوم قرار دارد. >ميتري ديت< كه در 1555 منتشر شد معادل‌هايي را از 130 زبان ارائه كرده است، همچنين زبان رومي نيز براي نخستين بار مورد بحث قرار گرفته است. مطالعات پزشكي او نيز در كتاب> اپيستولاروم مديسيناليوم<[7] در 1577 گردآوري شد. نظرات او در زمينه طباخي در ويرايش كتاب طباخي ويليچ به‌نام >آرز ماگيريكا<[8]  كه توسط او در 1563 انجام شد، ملاحظه مي‌گردد. گسنر درخصوص زمين‌شناسي و معدن‌شناسي آثار بسياري منتشر كرد. مطالعات او در زمينه سنگواره‌ها احتمالا از علاقه وي به كوهنوردي ناشي مي‌شد كه به‌منظور ورزش و سرگرمي به آن مي‌پرداخت.

كتابشناسي جهاني گسنر در چهار جلد بزرگ توسط يكي از دوستانش كه ناشري زوريخي به‌نام كريستوفر فروشاور بود، منتشر شد. جلد اول (1545) فهرست مؤلف است؛ به‌دنبال متن اصلي، >پندكت<[9]  مي‌آيد كه نمايه موضوعي رده‌اي جلد

اول است با 21 تقسيم فرعي از جهان دانش؛ جلد دوم (1548) شامل 19 موضوع است؛ الهيات به تنهايي سراسر جلد سوم را تشكيل مي‌دهد، در حالي‌كه منابع مربوط به پزشكي هيچگاه چاپ نشد؛ و چهارمين جلد ()1555 ضميمه‌اي با عناوين اضافي است. همكاران گسنر خيلي زود به اهميت اين اثر پي بردند و بلافاصله دو خلاصه از آن تهيه كردند (1551 و 1555). در سال 1555 متمم‌هاي آن منتشر شد و ويرايش‌هاي جديد بسط يافته آن توسط شاگردانش يوسياس سيلمر (1574) و يوهان ياكوب فريسيوس ()1583 تهيه شد. مدخل‌هاي كتابشناسي گسنر تنها شامل اطلاعات مؤلف و عنوان نيست، در بسياري از موارد به اطلاعات نشر، سرفصل‌ها، و عناوين بخش‌ها، يا توضيحاتي در مورد محتوا مي‌پردازد و گاه‌گاهي نكات انتقادي را دربردارد. گسنر علاوه بر آوردن منابع چاپ‌شده‌اي كه از آنها مطلع بوده، در بسياري موارد به آثار منتشر نشده و ناتمام مؤلفان و حتي آثاري كه هنوز در مرحله طرح بوده‌اند نيز، پرداخته است.

 

مآخذ:

1) Bay, J. Christian. "Conrad Gesner (1516-1565), the
Father of Bibliography: An Appreciation". In Papers of the Bibliographical Society of America, 1916; 2) Fischer, Hans. "Conrad Gessner (1516-1565) as Bibliographer and Encyclopedist". The Library, (1966).

 

                دي. دبليو. كرامل[10] (WELIS)

 

                ترجمه نجلا حريري

 



 

[1]. Gesner, Conrad    

[2]. Bourges    

[3]. Collegium Carolinum    

[4]. Historia Animalium    

[5]. Opera Botanica    

[6]. Mithridates    

[7]. Epistolarum Medicinalium    

[8]. Ars Magirica

[9]. Pandects

[10]. D. W. Krummel

 

 

بازگشت به فهرست مقالات گ